Is je kind hoogbegaafd

Loopt je kind voor op andere kinderen? Stelt het veel vragen en leert het snel? Hier lees je hoe je kunt merken of je kind voorloopt of misschien hoogbegaafd is. En wanneer is een IQ-test nuttig is en hoe kunnen jij en de school op de behoeften van je kind ingaan?

Voelt een kind zich begrepen?

Elk kind zit anders in elkaar. In de manier van denken én doen. Het is goed om daar rekening mee te houden in de opvoeding en op school.
Je kind wordt geboren met een bepaalde aanleg. Voor leren, voor muziek, voor sport, enzovoort. Wat je kind ook leuk vindt en waar het ook goed in is, ieder kind heeft steun nodig om zich te kunnen ontwikkelen. Van jou of op school of bij een club.
Als jij en andere mensen aansluiten bij het niveau van je kind voelt je kind zich begrepen. En zich begrepen voelen is het belangrijkste voor elk kind.

Hoe merk je dat je kind voorloopt of hoogbegaafd is?

Kinderen die voorlopen denken vaak sneller. Ze gedragen zich soms ook anders dan andere kinderen. Sommige kinderen met een voorsprong en hoogbegaafde kinderen:

keken je als baby al heel aandachtig aan.
waren als baby of peuter vaak wakker, omdat ze alles om zich heen interessant vonden.
slapen juist meer omdat ze meer dingen opmerken dan andere kinderen van hun leeftijd en dus meer slaap nodig hebben.
worden al vroeg eenkennig, soms al voordat ze 6 maanden zijn.
kunnen dingen vaak eerder dan anderen. Maar ze doen iets vaak pas als ze zeker weten dat ze het kunnen. Bijvoorbeeld lopen, praten of een opdracht op school. Ze doen het dan vaak meteen perfect.
zijn niet snel tevreden over zichzelf. Bijvoorbeeld als een tekening niet is geworden zoals ze hadden bedacht.
stellen veel vragen, willen precies weten hoe iets zit en ook waarom.
onthouden veel. Ze nemen vaak alles op als sponzen.
leggen snel verbanden tussen dingen.
komen vaak met creatieve ideeën en oplossingen.
gebruiken taal creatief. Ze maken woordgrappen of geven volwassen reacties.
hebben al jong een duidelijk doel als ze spelen of leren. Ze kunnen al vroeg zelfstandig aan dat doel werken.
merken nogal eens op dat iets niet eerlijk is. Ze hebben een sterk gevoel voor wat eerlijk is.
zijn bang om fouten te maken en reageren vaak heftig op kritiek. Ze voelen correcties snel als persoonlijke aanval.
zijn heel gevoelig voor prikkels, bijvoorbeeld licht, geluid, haren wassen of kledinglabels.
trekken zich dingen heel sterk aan en merken veel op. We noemen deze kinderen hooggevoelig of hoogsensitief.
zijn vaak heel enthousiast en fanatiek in wat ze doen. Als iets dan niet lukt, vinden ze het echt niet meer leuk of worden zelfs boos. Dat komt doordat hun plan niet lukt zoals in hun hoofd zat. Of hun plan wordt verstoord door klasgenoten of de regels op school.

Je kunt ook het boek lezen: ‘Bijdehantebaby’s en pittige peuters’, door Lilian van der Poel.

Hoe ga je om met een hoogbegaafd kind?

Luister goed naar je kind. Praat over zijn of haar interesses. Leer je kind begrijpen. Houd rekening met de mening van je kind. Dat betekent natuurlijk niet dat je je kind altijd zijn of haar zin hoeft te geven.
Geef je kind serieus en eerlijk antwoord op vragen. Durf het te zeggen als je iets niet weet. Zo blijft je kind je vertrouwen.
Leg je kind uit waarom er bepaalde regels zijn. Laat je kind zelf ontdekken wat er gebeurt als hij of zij zich niet aan regels houdt. Gooit je kind de vuile kleding nooit in de wasmand? Word niet boos, maar doe die was gewoon niet. Je kind komt er dan vanzelf achter dat er geen schone kleren meer zijn en bedenkt dan zelf de oplossing. Natuurlijk kijk je hierbij naar de leeftijd van je kind en naar wat hij of zij aan kan.
Je kind weet veel en kan goed praten. Daardoor lijkt het soms ouder dan het is. Maar in gevoelens en omgaan met anderen loopt het meestal niet voor. Je kind kan soms overdreven emotioneel reageren. Hij of zij wordt bijvoorbeeld heel boos omdat een leeftijdsgenoot niet het gevraagde rode potlood geeft. Maar dat kind weet nog niet wat rood is! Zeg tegen je kind dat je ziet dat hij of zij boos is en vraag door. Het is belangrijk dat je kind merkt dat jij hem of haar begrijpt.
Je kind begrijpt veel. Daardoor kan het zich zorgen maken over dingen die hij of zij op het nieuws ziet. Let erop dat je kind geen tv-programma’s, films of games ziet waar hij of zij nog te jong voor is. Je kind begrijpt dit waarschijnlijk wel, maar kan het nog niet verwerken. Het Jeugdjournaal wordt bijvoorbeeld gemaakt voor kinderen vanaf 9 jaar. Lees meer over hoe je om kunt gaan met je kind en het nieuws over de wereld.
Intelligente kinderen hebben snel door wat er allemaal kán gebeuren of fout kán gaan. Daardoor gaat je kind misschien risico’s uit de weg. En wordt hij of zij bijvoorbeeld té voorzichtig met buitenspelen en sporten. Herken je dit? Een gymclub of kinderfysiotherapie kan je kind helpen vertrouwen te krijgen in zijn of haar lichaam. En zo kan je kind met gym en spelletjes ook meedoen met de groep.
Je kind heeft misschien het gevoel dat hij of zij ‘anders’ is. Help je kind activiteiten vinden, waarin hij of zij even goed is als leeftijdgenoten. Bijvoorbeeld een hobby of sport. Dat helpt je kind om zich geen uitzondering te voelen.
Omdat de behoeften van hoogbegaafde kinderen anders zijn, gaat het opvoeden soms net even anders. Op Balansdigitaal.nl lees hoe je in de opvoeding rekening kunt houden met je hoogbegaafde kind.

Is een IQ-test nodig?

Als je kind lekker in zijn of haar vel zit en zich in zijn of haar eigen tempo blijft ontwikkelen is een test niet nodig.

Gaat het niet goed met je kind? Praat dan met de opvang of school wat jullie aan je kind zien. Bespreek jullie zorgen en de behoeften van je kind: waar voelt je kind zich wel fijn bij, thuis en op school? Als jullie er met school niet uitkomen wat je kind nodig heeft, kan verder onderzoek misschien helpen.

Een IQ-test van een erkend bureau geeft misschien inzicht. Een IQ-test doen kan vanaf ongeveer 4 jaar, maar wordt niet aanbevolen voordat je kind 6 is. Vanaf 6 jaar wordt de IQ-test betrouwbaarder. De uitslag blijft maar twee jaar betrouwbaar. Peuters kunnen zo’n test nog niet doen. Daarom hebben we het bij peuters over een ‘ontwikkelingsvoorsprong’.

Als uit de uitslag blijkt dat je kind een IQ heeft boven de 130 en graag leert, noemen we dat hoogbegaafd. Er zijn ook kinderen met zo’n hoog IQ die niet erg gemotiveerd zijn. Zij hebben een andere aanpak nodig.
De test kan vooral iets zeggen over de aanleg van je kind. Dat is handig als je kind op het ene onderdeel wel en op het andere niet begaafd is: dan kan het onderwijs daarop aangepast worden. Het gemeten IQ kan ook iets zeggen over hoeveel uitdaging je kind nodig heeft.

Maar een test zegt niet alles. Wat ouders en leerkrachten merken aan het gedrag van je kind blijft altijd belangrijk. Een IQ-test geeft bijna nooit de oplossing voor het probleem, maar het kan wel helpen om meer bij het kind aan te sluiten.

Tip: benadruk het niet als je kind een hoog IQ blijkt te hebben en zeg niet telkens dat je kind slim is. Dat legt veel druk op je kind. Het kan er faalangst van krijgen. Je kind wil opdrachten dan niet doen en gebruikt smoesjes. Bijvoorbeeld: ‘de opdracht is te makkelijk’. Of je kind heeft er geen zin in en zegt dat hij of zij die opdracht ‘toch niet nodig heeft’. Zo is de kans groot dat je kind onder zijn of haar niveau gaat presteren.

Hoe werk je samen met school als je kind hoogbegaafd is?

Misschien vindt je kind het schoolwerk niet leuk of niet zinnig. Het werk kan te makkelijk zijn.

Zeg niet tegen je kind dat jij die sommen ook onzin vindt.
Praat er wel over met de leerkracht. Doe dit ook als het lijkt of je kind niet oplet of luistert in de klas. Misschien begrijpt hij of zij al heel snel wat er gedaan moet worden. Je kind lijkt dan ongeïnteresseerd. Dat is niet fijn voor de leerkracht en de andere kinderen.
Praat met de leerkracht over wat jouw kind mogelijk nodig heeft. Misschien kan je kind andere of extra opdrachten krijgen. Of het mag zelfstandiger werken als het liever zelf uitvindt hoe iets aangepakt moet worden. Daar krijgt het zelfvertrouwen van.
Het is niet nodig dat je kind altijd werk op zijn eigen niveau krijgt. Dat krijgt de rest van de klas ook niet. Het gaat erom dat je kind zich serieus genomen voelt. En dat hij of zij regelmatig wordt uitgedaagd: in zijn talenten, maar ook bij dingen waar hij of zij meer moeite mee heeft.
Er zijn ook speciale lesprogramma’s voor hoogbegaafde en zeer intelligente kinderen. Dit heet passend onderwijs. Op balansdigitaal.nl lees je hier meer over.
Zoek je hulp? Op kwaliteitsregisterhoogbegaafdheid.nl vind je professionals in de buurt.

Uit onderzoek blijkt trouwens dat hoogbegaafde kinderen zich niet vaker vervelen in de klas dan kinderen met gemiddelde of lage intelligentie.
Op school moet je nu eenmaal soms dingen doen waar je geen zin in hebt. Zo leert een kind doorzetten, omgaan met dingen die niet zo leuk zijn en dingen moeten afmaken. Dat is nodig voor de middelbare school en later een opleiding en een baan.

Valt je kind buiten de groep?

Het kan ook zijn dat je kind minder contacten heeft, omdat het anders is. Of omdat het zich niet begrepen voelt.
Sommige kinderen met een voorsprong gaan zich aanpassen, om niet op te vallen. Misschien maakt je kind thuis bijvoorbeeld mooie tekeningen, maar op school alleen krassen omdat de anderen dat ook doen. Het kan stress geven als je kind zich niet zichzelf voelt. Steeds aanpassen kost veel energie.

Praat met de pedagogisch medewerker of leerkracht als je denkt dat je kind zich niet begrepen voelt in de groep.
Geef je kind de tijd om te leren omgaan met kinderen die anders zijn.
Het is fijn voor je kind als hij of zij met andere kinderen kan praten, werken en spelen op een manier die bij hem of haar past. Dat kan hopelijk op school, al is het maar bij een bepaald vak of onderwerp. Ook kun je via internet contact zoeken. Op deze websites vind je informatie over hoogbegaafdheid bij kinderen en over bijeenkomsten:

Pharos.nl – oudervereniging voor en door ouders van hoogbegaafde kinderen.
Bekina.org – vereniging voor hoogbegaafde kinderen en jongeren.
Stichtinghoogbegaafd.nl – verbindt, informeert en onderzoekt (ouders en begeleiders van) hoogbegaafden van alle leeftijden en achtergronden.