De puberteit begint vaak al op de basisschool. Hoe verandert het lichaam van je kind? Wat gebeurt er bij jongens en meisjes?
Wat is de puberteit?
Halverwege de basisschool gaat het lichaam van je kind veranderen. Dit komt door hormonen. De hormonen oestrogeen, progesteron en testosteron zorgen ervoor dat de geslachtsklieren gaan werken. Dan begint de puberteit.
Het lichaam van je dochter gaat al een paar jaar voordat ze voor het eerst ongesteld wordt, veranderen. Het lichaam van je zoon verandert al een paar jaar voor zijn eerste zaadlozing.
Een jongen kan kinderen verwekken vanaf het moment dat hij zijn eerste zaadlozing heeft. Een meisje kan zwanger raken vanaf haar eerste eisprong. Dat is een paar weken voordat ze de eerste keer ongesteld wordt.
Wat verandert er bij meisjes in de puberteit?
Bij meisjes gaan de eierstokken geslachtshormonen aanmaken, waardoor het lichaam verandert. De eerste lichamelijke veranderingen beginnen bij meisjes gemiddeld rond 10 jaar. Bij 8 of 12 jaar is ook heel gewoon. Bij Hindoestaanse meisjes beginnen de veranderingen vaak wat vroeger, bij meisjes van Turkse en Marokkaanse afkomst wat later.
- Ergens tussen 8 en 13 jaar krijgen meisjes borsten. Gemiddeld als ze rond de 10 jaar zijn. De groei van borsten is meestal het eerste teken van de puberteit. Eerst zie je een verdikking onder de tepel. Die kan gevoelig zijn bij stoten. Daarna groeien de borsten verder, de ene soms wat meer dan de andere.
- Ze krijgen schaamhaar. Dit zijn eerst lichtgekleurde haartjes. Daarna worden ze langer, donkerder en gaan ze krullen. Okselhaar komt meestal wat later. Maar bij sommige kinderen begint de puberteit hiermee. Daarna komt haar op armen en benen.
- Vanaf 11 jaar krijgen meisjes vaak een groeispurt. Dit gebeurt meestal een jaar nadat de borsten beginnen te groeien. In dezelfde tijd groeien de schaamlippen. De kleine schaamlippen, aan de binnenkant, gaan dan vaak tot buiten de grote schaamlippen uitsteken. De vagina wordt vochtiger. Er kan wat slijm uit de vagina komen. Dat heet afscheiding.
- Tussen 9 en 16 jaar wordt een meisje voor het eerst ongesteld, gemiddeld bij 13 jaar. In groep 7 zit meestal al wel een meisje dat al ongesteld wordt. Meisjes van Turkse of Marokkaanse afkomst worden vaak eerder dan gemiddeld ongesteld.
- Na de eerste ongesteldheid groeien de borsten vaak nog verder tot 18 jaar. Het kan dat de borsten links en rechts ongelijk groeien. Dat is normaal. Het verschil verdwijnt meestal later, maar ze kunnen een beetje verschillend blijven. De heupen worden wat breder.
Lees meer over afscheiding van de vagina.
Lees meer over ongesteld worden.
Haargroei bij meisjes
Sommige meisjes willen zo weinig mogelijk lichaamshaar hebben. En scheren of ontharen hun oksels en huid bij de vagina. Bij sommige meisjes groeit er haar op plaatsen waar vooral mannen lichaamshaar hebben.
Dit kan bijvoorbeeld op de onderbuik, borst, kaak of onder de neus zijn. Heb je hier vragen over? Dan kun je altijd naar je huisarts voor advies.
Wat verandert er bij jongens in de puberteit?
Bij jongens beginnen lichamelijke veranderingen door geslachtshormonen meestal tussen 9 en 13 jaar, gemiddeld rond de 11 jaar.
- Bij jongens begint de puberteit met de groei van zaadballen. Kort daarna groeien ook de penis, de balzak en het eerste schaamhaar. Het is normaal dat de penis van je kind er anders uit gaat zien. Bij de meeste jongens is de penis uitgegroeid als ze 15 jaar zijn.
- Jongens hebben vaak een groeispurt rond 14 jaar.
- Jongens krijgen een eerste zaadlozing als ze gemiddeld 14 jaar zijn.
Lees meer over de zaadlozing. - Jongens krijgen meer lichaamshaar dan meisjes. Dat komt door de mannelijke hormonen. Naast schaamhaar komt er haar onder de oksels en in het gezicht: baardgroei. En haren op de armen en benen en in de oren en neus. Sommige jongens krijgen later haren op de borst, rug, buik en schouders. Dat gebeurt soms pas op hun 20ste.
- De stem van je zoon wordt lager rond de tijd dat hij zijn eerste zaadlozing heeft. Dit heet de baard in de keel krijgen. De lagere stem komt doordat het strottenhoofd in de keel groeit door de hormonen. Soms zie je ook een adamsappel ontstaan. De stembanden worden langer en dikker. Jongens moeten wennen aan die nieuwe stembanden. Ze hebben er een tijdje minder controle over. Daardoor gaat de stem soms ineens omhoog of slaat over, midden in een zin of tijdens het zingen. Dit gaat vanzelf over.
Borstgroei bij jongens
De helft van de jongens krijgt in het begin van de puberteit ook borstgroei. Deze borstgroei heet ook wel groeiknoppen. Het komt door hormonen. Je zoon merkt het aan opgezette tepels en een verdikking onder de tepels. Bij jongens met overgewicht komen de groeiknoppen door meer vet nog wat verder naar voren. Ook sommige medicijnen hebben borstvorming als bijwerking.
Borstvorming is niet gevaarlijk. Het verdwijnt meestal weer na twee maanden tot drie jaar. Heb je hier vragen over? Dan kun je altijd naar de jeugdgezondheidszorg of je huisarts voor advies.
Wat verandert er nog meer in de puberteit?
- Al voordat je kind echt in de puberteit komt, kan zijn of haar gedrag al veranderen.
Lees meer over de prepuberteit. - Er verandert veel in de hersenen van je puber. Het puberbrein werkt echt anders dan je eigen volwassen hersenen. Stemmingswisselingen horen er ook bij. Het is goed om daar rekening mee te houden. En te begrijpen dat je puber daar niet altijd veel aan kan doen. Lees meer over de ontwikkeling van de hersenen en het puberbrein.
- Het zweet onder de oksels gaat sterker ruiken.
- Veel kinderen krijgen in de puberteit jeugdpuistjes.
Is je kind eerder of later in de puberteit?
Is je kind heel vroeg of juist laat in de puberteit, en maak je je zorgen? Bijvoorbeeld als je dochter borsten krijgt voor haar 8e of na haar 12e? Of als de zaadballen van je zoon gaan groeien voordat hij 9 is of na zijn 13e verjaardag?
Vraag dan advies aan de jeugdgezondheidszorg of je huisarts. Soms kan vroege puberteit bij kinderen tijdelijk stoppen. Of kan een kinderarts juist iets doen zodat de puberteit begint.
Hoe praat je met je kind over lichamelijke veranderingen?
Het is goed om met je kind te praten over lichamelijke veranderingen die gaan komen. Vertel je kind wat er gaat gebeuren. En dat hij of zij hier vragen over mag stellen.
Vaak zijn kinderen wat onzekerder in deze periode. Dat is normaal. Praat erover dat lichamen er verschillend uitzien. En dat elke vagina of penis er anders uitziet.
